|
Autor: JOVAN ĐOKIĆ
K A T A L O G P L A N I N A S R B I J E
UVOD
Cilj Kataloga planina Srbije je da planinare upozna sa nazivima svih naših planina i najviših vrhova na njima i da u okviru godišnjih aktivnosti inicira planski obilazak svake od njih.
Katalog je namenjen svim planinarima, posebno novim članovima planinarskih organizacija, koje interesuju planine i planinarenje.
Planine Srbije podeljene su u sedam regiona::
• Centralna Srbija;
• Zapadna Srbija;
• Severna Srbija;
• Istočna Srbija;
• Južna Srbija;
• Jugoistočna Srbija;
• Kosovo i Metohija .
Katalog je u obliku tabele, gde su u redovima dati podaci: šifra planine, naziv planine i najvišeg vrha na njoj, visina najvišeg vrha i oznaka lista topografske karte razmera 1:50.000 na kojem se nalazi najviši vrh planine.
Pre tabele data su objašnjenja nekih geografskih pojmova (apsolutna i relativna visina), ukratko je opisan reljef, planinski sistemi i vrste planina i dati kartografski izvori korišćeni za izradu kataloga.
Zahvaljujem se Zoranu Nikoliću na recenziji i reljefnoj karti na kojoj su date nove visine planina.
POJAM I PODELA PLANINA
Planina je složeno uzvišenje koje se izdiže iznad okolnog zemljišta, a njeni vhovi su iznad 500 metara nadmorske visine.
Apsolutna (nadmorska) visina tačke je vertikalno rastojanje između srednjeg nivoa mora (nulte nivoske površi) i same tačke na fizičkoj površi Zemlje.
Relativna visina predstavlja razliku apsolutnih (nadmorskih) visina dveju tačaka na fizičkoj površi Zemlje, odnosno RV = H1–H2. Izražava se u metrima.
Relativna visina se često koristi u planinarstvu npr. za sračunavanje savladanih uspona i silazaka prilikom planinarskih akcija (u praksi se očitavanje nadmorskih visina vrši sa topografskih karata krupnijih razmera (1:100 000, 1:50 000 i 1: 25 000).
Prema apsolutnim visinama do kojih dosežu planinski vrhovi planinsko zemljište se deli na:
• Nisko planinsko zemljište (niske planine) koje obuhvata predele čije se apsolutne visine kreću od 500 do 1.000 m, sa preovlađujućim nagibima strana od 10 do 15 stepeni;
• Srednje planinsko zemljište (planine srednje visine) koje obuhvata predele na kojima planinski vrhovi dosežu od 1.000 m do 2.000 m apsolutne visine, a preovlađuju nagibi strana od 15 do 20 stepeni;
• Visoko planinsko zemljište (visoke planine) obuhvata predele čiji najviši vrhovi idu preko 2.000 m nadmorske visine, a preovlađujući su nagibi strana veći od 20 stepeni.
Reljef i planinski sistemi u Srbiji
Reljef Srbije obuhvata dve osnovne oblasti: nizijsku i planinsku. Nizijska se prostire od severne granice do gornje granice pritoka reke Save i Dunava.
U Srbiji ima više planinskih sistema, a to su: karpatski, balkanskei, rodopski, dinarski i šarsko-pindski.
Planine panonske nizije su ostacii starog panonskog kopna u panonskom moru, a to su: Fruška gora i Vršačke planine.
Karpatski planinski sistem samo jednim malim delom zahvata našu zemlju. Proteže se uz Đerdap sa Karpata u pravcu juga preko planina: Deli Jovan, Veliki krš, Homoljske planine, Kučaj i Rtanj.
Balkanski planinski sitem prostire se pravcem od zapada na istok, od reke Velike Morave do Crnog mora. Na severu se graniči Karpatima, a na jugu Rodopima. Ovom planinakom sitemu pripadaju planine: Ozren, Devica, Svrljiške planine, Suva planina i Stara planiina.
Rodopski planinski sistem proteže se od zapadne Srbije, preko Crne Gore, Centralne i Južne Srbije. U ovaj sistem, pored ostalih, spadaju : Avala, Kosmaj, Bukulja, Rudnik, Kopaonik i dr.
Dinarski planinski sistem prostire se od Istočne Bosne, preko Durmitora, Sinjajevine, Komova, Prokletija i planina na Kosovu i Metohiji.
Šarsko-pindski pl. sistem nastavlja se na Dinarski : Šar planina, Korab i ostale uz Albansku granicu na jug.
|
Šifra
|
Naziv planine (najviši vrh)
|
Nadm. vis. u m
|
Oznaka
TK 1:50 000
|
|
1
|
CENTRALNA SRBIJA – ŠUMADIJA
|
|
|
|
101
|
Avala
|
506
|
430/1
|
|
102
|
Kosmaj
|
626
|
480/1
|
|
103
|
Bukulja
|
696
|
480/1
|
|
104
|
Venčac
|
659
|
480/1
|
|
105
|
Rudnik (Cvijićev vrh)
|
1132
|
480/3
|
|
106
|
Ježevac (Crni vrh)
|
902
|
480/3
|
|
107
|
Crni vrh (zapadno od Jagodine)
|
707
|
481/1
|
|
108
|
Vujan (Veliki Vujan)
|
855
|
529/2
|
|
109
|
Kotlenik (Veliki vrh)
|
749
|
530/1
|
|
110
|
Gledićke pl. ( Samar )
|
922
|
530/2
|
|
111
|
Juhor (Veliki Vetren)
|
775
|
531/2
|
|
2
|
ZAPADNA SRBIJA
|
|
|
|
201
|
Cer (Šančine)
|
687
|
427/4,428/3
|
|
202
|
Gučevo, Crni vrh
|
779
|
477/1
|
|
203
|
Boranja, Crni vrh
|
856
|
477/1,2
|
|
204
|
Jagodnja, Košutnja stopa
|
939
|
477/1,2
|
|
205
|
Sokolske pl. (Rožanj)
|
973
|
477/2
|
|
206
|
Bobija (Tornička bobija)
|
1272
|
478/3
|
|
207
|
Povlen (M. Povlen)
|
1347
|
478/3
|
|
208
|
Maljen (Kraljev sto)
|
1103
|
479/3
|
|
209
|
Suvobor ( Suvobor)
|
866
|
479/3,4
|
|
210
|
Tara (Zborište)
|
1544
|
527/2,528/2
|
|
211
|
Gajeva pl. ( Timor )
|
1280
|
527/4
|
|
212
|
Javorje (Ober)
|
1486
|
527/4
|
|
213
|
Bič (Golet)
|
1386
|
527/4
|
|
214
|
Jelova gora (Grad)
|
1022
|
528/2
|
|
215
|
Zlatibor (Tornik)
|
1496
|
528/1,3
|
|
216
|
Murtenica (Brijač)
|
1480
|
528/4
|
|
217
|
Kablar
|
889
|
529/1
|
|
218
|
Ovčar
|
985
|
529/1
|
|
219
|
Krstac
|
699
|
529/1
|
|
220
|
Blagaja, Ravni krš
|
844
|
529/1
|
|
221
|
Jelica (Crna stena)
|
929
|
529/2
|
|
222
|
Golubac (Stanojev vrh)
|
733
|
529/2
|
|
223
|
Čemernica (Mučanj)
|
1532
|
529/3
|
|
224
|
Troglav (Kom)
|
1178
|
529/4
|
|
225
|
Čemerno (Smrdljuč)
|
1581
|
529/4
|
|
226
|
Pobijenik (Borak)
|
1423
|
578/1
|
|
227
|
Zlatar ( V. Kršova)
|
1626
|
578/1,2
|
|
228
|
Ravna Gora
|
1496
|
578/1
|
|
229
|
Jadovnik
|
1732
|
578/2
|
|
230
|
Ozren (Kamarićta)
|
1641
|
578/4
|
|
231
|
Giljeva (Jelenak)
|
1617
|
578/4
|
|
232
|
Javor (Vasilin vrh)
|
1519
|
579/1
|
|
233
|
Radočelo (Krivača)
|
1643
|
579/2
|
|
234
|
Golija (Jankov kamen)
|
1833
|
579/2
|
|
235
|
Velika Ninaja (Homer)
|
1462
|
579/3
|
|
236
|
Jorut (Markov vrh)
|
1428
|
579/3
|
|
237
|
Hum (Gradina)
|
1502
|
579/3
|
|
238
|
Rogozna (Crni vrh)
|
1479
|
580/3
|
|
3
|
SEVERNA SRBIJA
|
|
|
|
301
|
Fruška Gora (Crveni Čot)
|
538
|
377,378
|
|
3 02
|
Vršačka brda, Gudurički vrh
|
639
|
381
|
|
4
|
ISTOČNA SRBIJA
|
|
|
|
401
|
Šomrda
|
803
|
432/4
|
|
402
|
Miroč (V. Štrbac)
|
768
|
433/4
|
|
403
|
Homoljske planine (V. Štubej)
|
94o
|
482/1
|
|
404
|
Beljanica
|
1339
|
482/3
|
|
405
|
Kučajske planine (V. Tresta)
|
1284
|
482/4
|
|
406
|
Liškovac (Veliki Liškovac)
|
803
|
483/1
|
|
407
|
Veliki Greben (Crni vrh)
|
656
|
483/2
|
|
408
|
Mali Krš (Gavran)
|
929
|
483/2
|
|
409
|
Veliki Krš (Veliki krš)
|
1148
|
483/3
|
|
410
|
Goli krš (Stol)
|
1155
|
483/3
|
|
411
|
Deli Jovan (Crni vrh)
|
1137
|
483/3
|
|
412
|
Baba
|
657
|
532/1
|
|
413
|
Samanjac
|
852
|
532/1
|
|
414
|
Malinik
|
1158
|
532/2
|
|
415
|
Rtanj (Šiljak)
|
1565
|
532/2
|
|
416
|
Rožanj
|
897
|
532/3
|
|
417
|
Bukovik
|
894
|
532/3
|
|
418
|
Ozren (Leskovik)
|
1174
|
532/4
|
|
419
|
Devica (Čapljinac)
|
1187
|
532/4
|
|
420
|
Bukovo (V. Ježevica)
|
709
|
533/1
|
|
421
|
Tupižnica (Glogovački vrh)
|
1160
|
533/3
|
|
422
|
Slemen
|
1099
|
533/3
|
|
423
|
Tresibaba (Čuker)
|
826
|
583/2
|
|
424
|
Svrljiške planine (Zeleni vrh)
|
1334
|
583/2
|
|
425
|
Stara pl. (Mixor)
|
2168
|
584/1
|
|
5
|
JUŽNA SRBIJA
|
|
|
|
501
|
Stolovi
|
1375
|
530/3
|
|
502
|
Studena pl. (Kavgalija)
|
1355
|
530/4
|
|
503
|
Goč (LJukten)
|
1216
|
530/4
|
|
504
|
Ravna pl.
|
1542
|
530/4
|
|
505
|
Željin
|
1784
|
580/2
|
|
506
|
Kopaonik (Pančićev vrh)
|
2016
|
580/2
|
|
507
|
Lepa gora (Crna čuka)
|
1196
|
581/3
|
|
508
|
V. Jastrebac (V. Đulica )
|
1491
|
581/2
|
|
509
|
Stolovi
|
1375
|
530/3
|
|
510
|
Vidojevica (Bandera)
|
1155
|
582/1
|
|
511
|
Sokolovica (Sokolovac)
|
1260
|
581/4
|
|
512
|
Pasjača
|
971
|
582/3
|
|
513
|
Radan (Šopot)
|
1408
|
632/1
|
|
514
|
Kukavica (Vlajna)
|
1442
|
632/2
|
|
515
|
Goljak ( Grot)
|
1327
|
631/4
|
|
6
|
JUGOISTOČNA SRBIJA
|
|
|
|
601
|
Seličevica (V. Tumba)
|
903
|
582/4
|
|
602
|
Suva planina (Trem)
|
1809
|
583/3
|
|
603
|
Babička gora (Kriva buka)
|
1059
|
583/3
|
|
604
|
Kruševica (Vita kruška)
|
913
|
583/3
|
|
60 5
|
Belava (Krdašica)
|
946
|
583/4
|
|
606
|
Ostrozub
|
1546
|
633/1
|
|
607
|
Gramada (Vrtop)
|
1721
|
633/2
|
|
608
|
Čemernik (Vrlo osoje)
|
1638
|
633/3
|
|
609
|
Vardenik (V. Strešer)
|
1874
|
633/3
|
|
610
|
Besna kobila
|
1923
|
633/3
|
|
611
|
Milevska pl. (Krvavi kamik)
|
1738
|
633/4
|
|
612
|
Gloška planina (Mečit)
|
1756
|
633/4
|
|
613
|
Ruj
|
1704
|
634/1
|
|
614
|
Greben
|
1388
|
634/1
|
|
615
|
Vlaška planina (Panica)
|
1443
|
634/1
|
|
616
|
Rujan (Kalje)
|
968
|
682/2
|
|
617
|
Kozjak (Virovi)
|
1283
|
682/2
|
|
618
|
Široka planina (Kopljača)
|
1345
|
683/1
|
|
619
|
Dukat (Crnook)
|
1881
|
683/2
|
|
|
|
|
|
|
7
|
KOSOVO I METOHIJA
|
|
|
|
701
|
Hajla
|
2403
|
629/1
|
|
702
|
Mokra gora (Pogled)
|
2154
|
629/2
|
|
703
|
Žljeb, Rusolija
|
2381
|
629/2
|
|
704
|
Prokletije (Đeravica)
|
2656
|
629/3
|
|
705
|
Suva planina (Radopolje)
|
1751
|
630/1
|
|
706
|
Vranjevac (Stenjevac)
|
671
|
630/1
|
|
707
|
Grebnička pl.
|
733
|
630/3
|
|
708
|
Čičavica
|
1091
|
630/4
|
|
709
|
Goleš
|
1018
|
630/4
|
|
710
|
Drenica (Sumular)
|
1025
|
630/4
|
|
711
|
Koznica (Grbeš)
|
1230
|
631/4
|
|
712
|
Andrevačka pl. (Veternik)
|
1057
|
631/4
|
|
713
|
Žegovac (Plitkovit)
|
1070
|
631/4
|
|
714
|
Milanovac (Delo)
|
1042
|
680/1
|
|
715
|
Crnoljeva (Gradina)
|
1055
|
680/2
|
|
716
|
Gajrak (Goluša)
|
794
|
680/2
|
|
717
|
Jezerska pl.
|
1723
|
680/2
|
|
718
|
Žar-pl. (Ostrovica)
|
2092
|
680/2 i 3
|
|
719
|
Paštrik (Paštrik)
|
1986
|
680/3
|
|
720
|
Koritnik (Koritnik)
|
2393
|
680/3
|
|
721
|
Ošljak (Bivoli)
|
2212
|
680/4
|
|
722
|
Šar-pl. (Peskovi)
|
2651
|
680/4
|
KARTOGRAFSKI IZVORI – LITERATURA
Za pisanje Kataloga korišćene su:
• Pregledno topografske i reljefne karte (1:500 000)
• Topografske karte razmera: 1:200 000, 1:100 000 i 1:50 000 i
• Vojna enciklopedija
Na pregledno-topografskim kartama PTK300 i PTK500 i reljefnoj karti RK500 prikazane su sve planine koje u topografskom smislu predstavljaju celinu.
Na topografskim kartama TK200 i TK100 planine su prikazane u horizontalama i ispisani nazivi ogranaka pojedinih složenijih planina i masiva, kao što su Jablanik i Medevednik na Povlenu.
Na TK50 i TK25 prikazani su pojedini grebeni i delovi planina (meštani ih zovu planinama, mada ti delovi ne predstavljaju posebnu planinu, jer nemaju sve elemente planine - prevoje, klisure itd.). U pojedinim opisima Rajac se ističe kao posebna planina, međutim u geografskom smislu Rajac je naziv predela na Suvoboru, čiji je vrh Rajac jedan od vrhova Suvobora. To isto važi i za neke od vrhova Povlena, Kopaonika, Svrljiških planina, Radan planine, Stare planine i mnogih drugih. |
